Salai Lungthli Tum sining dotthlatnak

Nai hrawng cu sianginn lei kong he pehtlai in tuah awk a um lo caah 2020 Kum i thimhnak kong he pehtlai in MP a cuh dingmi pawl dothlatnak(investigation) tuah in caan ka hman.

Thantlang peng in MP a cuh ding mi Salai Lungthli Tum hi kum no a si i hi hnu a tlawm bik kum 30 tiang khi ram le miphun caah rian a tuan kho te dingmi pasal tha le pacak ah a chuah te dingmi mi ral tha pakhat a si caah a mah upatnak caah siseh, a tuanbia a tha maw tha lo timi dothlatnak ka tuah tikah ka mithli a tla.

Ram tha le ram thancho hna nih cun an hruaitu si dingin an thimhnak an tuah hlan ah an tuanbia (History) an dothlat hnu in hruaitu si ding in a tlak ko an ti lawng ah hruaitu dirhmun ah an chiah hna.Cu thawng in ram tha le ram rum ah an i chuahnak cu a si.

The investigation of Salai Lungthli Tum’s history: Salai Lungthli Tum a tuanbia dothlatnak Salai Lungthli Tum hi unau pa-riat chuak an si i nu-2 le pa 6 an si. Amah hi a hniang bik nu a changtu a si. U le pa 6 hna hi ahohmanh tanghra a awn khomi an um hna lo (tanghra cu an phan pah dih).

Salai Lungthli Tum hi khuate ah khuasa an si caah ca lei in cun a thazang a der ngai ve mi a si. Voikhat cu ca thiam mi si a duh tuk caah a pa sin ah hi tihin a ti. Ka pa, “cathiam in mifim ah i chuah ka duh, ka ule nih tanghra an awn kho ti lo kan khua le ram caah bawm chanhtu ah i chuah ka duh, cu caah cun Hakha ah sianginn ka kaiter law a sawngah ka um ter ko” tiah a ti.Cu ti cun an pa fa in lunglawm tein Hakha ah sianginn kai dingin an kal.

Hakha ah tang-riat kai ding in a pa nih cun sawngah a chiah i a zaan khatnak zaan ah cun ih loin khua a dei i zinglei hmai panh lo ngai in cacawnnak khan(class room)ah cun a va lut. Cu lio ah cun annih cu mi fate khi a si i a hawi le pawl nih an zoh i khuate le in a ra mi a si tikah an zoh ning khi phun dang ngai in a um.
A hmaizarh ah cun biatak tein ca cawn hram an donh cang tikah ca a thiam mi le thiam lo mi hna an si ning a hung langh tikah Salai Lungthli Tum cu cathiam lo bik hna lak ah a thiam lo cem mi a changtu a rak si. Tang-riat nih kawl ca hmanh tha tein a rel thiam lo tikah mirang ca cu chim awk a tha ti lo. Cathiam si le a duh nain a sining le thiamnak nih a phak ve lo tikah a lung a dong i thla 2 hnu in khua a tlung than.

Khua ah cun an pa fa in cun bia an i ruah tikah khuapi fa hna nih khuate cungah an lungput le khuate fa hna ca an thiam lo zia kha a chim tikah a pa zong nih a sik ngam ve lo. An khua, khuate ah cun tang- riat a kai than i a mah tein lengah chuak bak loin inn ah i er in biatak tein ca a zoh i kumkhat hnu in Hakha ah a rak ra than. Cu lio ah cun ram thumnak lei kal caan a si i a u le vailte cu US an phan dih tikah an chung tein hakha ah an rak i thial.

Tang-kua kai ding in timhlamhnak cu a ngeih i Harmon sawng ah cu a lut. Hakha an umnak hi Hakha khua thar a si caah Harmon sawng in inn lei ah tin in sianinn ah kal tibantuk hi a mah caah caan har tuk a si caah a nule pa cu a chim hna i, ka nule ka pa,” inn le sawng kar lak kalnak ah ca zohnak caan ka ngei kho ti lo, zangfah tein sawng pawng i kan khua ka hawi le sin ah rawl ka ei ve ko Lai hawi bantuk in ca thiam ka si lo caah ka tinhmi hmun ka phak kho sual lai lo tiah, a ti hna.

Cutin cun rak i zuam in sianginn a rak kai. Cutin a zuamnak thawng in thla khat hnu thla khat in a thawng chin leng mang tikah tang- hra a phak tikah cun sawng uktu le ca chimtu hna nih tanghra awn ding mi min list ah an chiah. A thiam lo bik mi ca hi English a si i thiam a duh bikmi hi English a si fawn.
High school hawi le sin ah dawtnak a ngei.

Khuate leiin a rak ra mi Thantlang Peng si hna seh, hakha peng in a rak ra mi si hna seh, amah bantuk in mifa te a si mi hna cungah dawtnak a ngei Khun. Hakha ah cun khuate lei in sianginn a rak kaimi le a derthawn deuhmi hna cu an nehsawng deuh ngai hna. Khuate lei in a rak ra mi hna cu phaisa lei in harnak an tawn, zawt fah caan le sianginn fee kong zongah lungrethei caan a tam.

Cu lio ah cun a nule pa nih chuncaw einak caah an timi phaisa te hi a rak pek tawn hna. Salai Lungthli Tum hi a hngakchia te hrim in mi cungah dawtnak lungthin tak tak a rak ngei peng mi a si. Indian ram college a kainak kong cu kan peh than te lai. Credit: Rual Lian Thang